Lezen, vergelijken, kritisch bevragen

Kennis om op voort te bouwen.

Onderzoek, normen en praktijkbronnen over kennis, menselijk oordeel en AI. Met bij elke bron de relevantie én de grenzen van wat je eruit kunt afleiden.

60 bronnen · 11 onderwerpen · EN / NL

Vijf plekken om te beginnen

Een korte route: begrijp het voorstel, vergelijk met bestaande praktijk en toets de claims.

  1. Begrijp het voorstelArtiProof · whitepaper 1.2
  2. Vergelijk bestaande praktijkISO 30401 · kennismanagement
  3. Onderzoek menselijk oordeelBainbridge · Ironies of Automation
  4. Volg de herkomstW3C · PROV-O
  5. Maak claims toetsbaarCOS · Registered Reports

ArtiProof · AP-WP-01 / 02 / 03 / 04 / 05

Onze whitepapers

Vijf whitepapers, met versies en directe PDF-links. De sector- en maatschappijpaper zijn beschikbaar in het Nederlands en Engels. Eigen onderzoeksvoorstellen zijn herkenbaar als ArtiProof-materiaal.

Bekijk de vijf whitepapers →Alle publicaties en eerdere editiesVan de algemene whitepaper is NL 1.1 een eerdere editie; de nieuwe sector- en maatschappijpaper hebben elk een Nederlandse en Engelse versie 1.0.

Verken de bibliotheek

Wis filters

10 bronnen

OnderzoeksartikelStartroute

Ironies of Automation

Lisanne Bainbridge · 1983 · EN

Een klassieke analyse van de eisen die automatisering aan menselijke operators blijft stellen.

Waarom deze bron?

Verheldert waarom mensen in uitzonderingen nog moeten kunnen begrijpen, ingrijpen en herstellen.

Wat je moet meewegen

Analyse uit 1983 over automatisering; geen rechtstreeks experiment met hedendaagse generatieve AI.

Bestaand fundament

Toegang mogelijk beperkt ·

Onderzoeksartikel

AI as an Epistemic Technology

Ramón Alvarado · 2023 · EN

Een filosofische benadering van AI als technologie voor kennisactiviteiten.

Waarom deze bron?

Helpt verduidelijken waarom de rol van AI in kennis aandacht verdient.

Wat je moet meewegen

Filosofische analyse, geen empirisch bewijs voor de effectiviteit van ArtiProof.

Achtergrond

Link gecontroleerd ·

Onderzoeksartikel

Generative AI at Work

Brynjolfsson, Li & Raymond · 2025 · EN

Een veldstudie bij klantendienstmedewerkers rapporteert productiviteitswinst met AI, met verschillen tussen medewerkers.

Waarom deze bron?

Een positief tegenwicht: AI kan bruikbare werkwijzen verspreiden. Kennisverlies mag niet vooraf worden aangenomen.

Wat je moet meewegen

Gefaseerde invoering in één bedrijfscontext; geen algemene productiviteitsvoorspelling of validatie van ArtiProof.

Onderzoeksartikel

Generative AI without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics

Bastani et al. / PNAS · 2025 · EN

Een gerandomiseerd schoolexperiment scheidt oefenen met AI van latere zelfstandige prestaties. Didactische waarborgen beperkten het nadelige leereffect.

Waarom deze bron?

Maakt behouden bekwaamheid en het ontwerp van AI-hulp toetsbare vragen.

Wat je moet meewegen

Eén Turkse middelbare school en kortetermijnresultaten voor wiskunde; niet algemeen overdraagbaar naar werk. De uitgever vermeldt een correctie van een auteursaffiliatie.

Literatuuroverzicht

Learning Versus Performance: An Integrative Review

Soderstrom & Bjork / UCLA · 2015 · EN

Legt uit waarom onmiddellijke taakprestaties kunnen verschillen van duurzaam leren.

Waarom deze bron?

Onderbouwt het toetsen van behoud en overdracht: goed ondersteund werk bewijst nog geen zelfstandige bekwaamheid.

Wat je moet meewegen

Overzicht van leeronderzoek; geen studie naar generatieve AI of ArtiProof.

Onderzoeksartikel

Not all cognitive offloading is equal

Zhu et al. · 2026 · EN

Maakt onderscheid tussen afhankelijk en zelfstandig uitbesteden van denkwerk aan generatieve AI.

Waarom deze bron?

Een tegenwicht voor de aanname dat elke vorm van AI-hulp bekwaamheid vermindert.

Wat je moet meewegen

Zelfrapportage in drie rondes, vooral onder jonge Chinese studenten; ervaren bekwaamheid is geen aangetoonde vaardigheid. Verbanden bewijzen geen causaliteit.

Tegenperspectief

Link gecontroleerd ·

Richtlijnen

Richt bij besluitvorming betekenisvolle menselijke tussenkomst in

Algoritmekader / Nederlandse overheid · NL

Overheidsrichtlijnen voor betekenisvolle menselijke tussenkomst bij algoritmische besluitvorming.

Waarom deze bron?

Concrete vragen over bekwaamheid, beschikbare informatie en de bevoegdheid om in te grijpen.

Wat je moet meewegen

Richtlijnen binnen een specifieke juridische en bestuurlijke context; een menselijke handtekening bewijst geen effectief toezicht.

Vergelijkingsmateriaal

Link gecontroleerd ·

Onderzoeksartikel

The Impact of Generative AI on Critical Thinking

Lee et al. / Microsoft Research · 2025 · EN

Onderzoek naar gerapporteerde kritische denkinspanning bij kenniswerkers die GenAI gebruiken.

Waarom deze bron?

Verbindt vertrouwen in AI met controlewerk en menselijk oordeel.

Wat je moet meewegen

Zelfrapportage; geen bewijs voor een oorzakelijk verband of langdurig verlies van vaardigheden.

Achtergrond

Link gecontroleerd ·

Onderzoeksartikel

To Trust or to Think: Cognitive Forcing Functions Can Reduce Overreliance on AI in AI-assisted Decision-making

Buçinca, Malaya & Gajos · 2021 · EN

Een experiment met ingrepen die mensen laten nadenken voordat zij AI-advies overnemen.

Waarom deze bron?

Maakt menselijk toezicht concreet: welk gedrag en welk interfaceontwerp helpen werkelijk?

Wat je moet meewegen

Experiment met 199 deelnemers in een specifieke taak; minder overmatige afhankelijkheid ging samen met gebruiksfrictie en ongelijke voordelen.

Literatuuroverzicht

When Combinations of Humans and AI Are Useful: A Systematic Review and Meta-analysis

Michelle Vaccaro, Abdullah Almaatouq & Thomas W. Malone · Nature Human Behaviour · 2024 · EN

Bundelt experimenten met mensen, AI en combinaties daarvan. De uitkomsten verschillen per taak en vergelijkingsbasis.

Waarom deze bron?

Bevraagt de aanname dat menselijke betrokkenheid AI-prestaties automatisch verbetert en onderstreept het belang van een passende vergelijking.

Wat je moet meewegen

De studies betreffen specifieke taken, systemen en deelnemers. De gezamenlijke uitkomsten zijn geen effectschatting voor ArtiProof of elk huidig AI-systeem.

Over deze selectie

We kiezen bronnen die een concrete kennisvraag verhelderen, bestaand werk zichtbaar maken of een serieuze tegenwerping bieden. Een norm, praktijkadvies, filosofisch argument en empirische studie hebben verschillende bewijskracht. Opname impliceert geen partnerschap, certificering of validatie van ArtiProof.

KopKen inspireerde een deel van de selectie. Deze bibliotheek legt een eigen accent op organisatorische kennis, toetsing en verantwoord vertrouwen. KopKen →

Controle en onderhoud

Linkcontroles gaan over bereikbaarheid, niet over de juistheid van alle claims. De toelichtingen zijn redactionele samenvattingen; geen systematische review of volledige methodologische beoordeling.

Redactioneel herzien: .

Meld een fout of stel een bron voor →