Onderzoekscasebibliotheek

31 cases om anders naar kennis en AI te kijken.

Begin bij een verhaal dat je aanspreekt. Daarna ontdek je wat we erover weten, welke verklaringen mogelijk zijn en wat AI eraan kan veranderen. Bronnen en vragen voor verder onderzoek staan bij elke case.

Lees de cases in het Nederlands of Engels. Ze brengen bronnen, redeneringen en voorgestelde proeven samen; onafhankelijke beoordeling van de inhoud en vertalingen is nog niet afgerond.

01Chinese RoomEen correct antwoord bewijst op zichzelf geen begrip.Lees de case 02Simpson’s ParadoxEen cijfer kan statistisch correct zijn en toch de verkeerde managementvraag beantwoorden.Lees de case 03Abilene ParadoxEen groep kan perfect consensus tonen over een keuze die geen enkel lid privé wilde.Lees de case 04Goodhart’s Law & Campbell’s LawZodra een maatstaf gedrag stuurt, verandert hij van observatie-instrument in onderdeel van het systeem.Lees de case 05Ironies of AutomationHoe meer routinewerk automatisering overneemt, hoe moeilijker het resterende menselijke werk kan worden.Lees de case 06Ellsberg ParadoxEen precies getal kan onzekerheid overzichtelijk maken én tegelijk verbergen welk deel van het kansmodel zelf onzeker is.Lees de case 07Ship of TheseusRoutine-output kan hetzelfde lijken terwijl rationale, provenance en herstelvermogen ondertussen stukje voor stukje zijn vervangen.Lees de case 08Information CascadesVeel overeenstemmende antwoorden kunnen uit één enkele informatiebron voortkomen en dus minder bewijs bevatten dan ze lijken.Lees de case 09Streetlight Effect / Drunkard’s SearchEen analyse kan uiterst precies zijn over precies dat deel van de werkelijkheid dat toevallig makkelijk zichtbaar was.Lees de case 10Braess’s ParadoxEen extra slimme route kan elk individu helpen kiezen en het totale systeem toch slechter maken.Lees de case 11Mary’s Room / Knowledge ArgumentVolledige informatie en praktische bekwaamheid zijn verschillende claims — zonder dat dit Mary’s filosofische argument oplost.Lees de case 12Berkson’s Paradox / Collider BiasEen verband kan in je dataset ontstaan omdat je juist op een gemeenschappelijk gevolg hebt geselecteerd.Lees de case 13Volunteer’s DilemmaIedereen kan het eens zijn dat iets moet gebeuren en toch wachten omdat één vrijwilliger genoeg zou zijn.Lees de case 14McNamara FallacyWat moeilijk meetbaar is kan uit het bestuurlijke beeld verdwijnen zonder daarom minder belangrijk te zijn.Lees de case 15Jevons Paradox / Rebound EffectEen taak goedkoper maken kan het totale gebruik zo sterk verhogen dat een deel van de efficiëntiewinst verdwijnt.Lees de case 16Prisoner’s DilemmaNoem een kennisdeelprobleem pas een Prisoner’s Dilemma als individueel niet-delen werkelijk de dominante lokale keuze is.Lees de case 17Sorites / Heap ParadoxEén korrel minder lijkt een hoop niet in een niet-hoop te veranderen. Herhaal je die stap, dan botst die intuïtie met het duidelijke eindpunt: één korrel is geen hoop.Lees de case 18Pluralistic IgnorancePublieke instemming kan een slechte schatting zijn van wat groepsleden privé werkelijk geloven.Lees de case 19Chesterton’s FenceBegrijp eerst welk probleem het procesonderdeel moest oplossen. Toets vervolgens of dat probleem nog bestaat en of het onderdeel nog helpt. Beslis daarna over behoud of verwijdering.Lees de case 20Tragedy of the CommonsKennis zelf wordt niet opgegeten; verificatie, aandacht en stewardship kunnen dat wel.Lees de case 21Brain in a VatEen informatiewereld kan intern perfect coherent zijn en toch geen onafhankelijke route naar de externe werkelijkheid hebben.Lees de case 22Friendship ParadoxJe netwerkcontacten vormen geen willekeurige steekproef: hoog verbonden knooppunten komen er vanzelf vaker in voor.Lees de case 23Newcomb’s ProblemJe keuze kan informatie geven over een eerdere toewijzing, zonder die eerdere toewijzing te veranderen.Lees de case 24Cobra Effect / Perverse IncentivesEen beloning verandert niet alleen hoeveel van het gewenste gedrag je krijgt, maar ook welke nieuwe strategieën rationeel worden.Lees de case 25Ultimatum GameMensen accepteren niet noodzakelijk elke positieve uitkomst wanneer de verdeling als onrechtvaardig of illegitiem wordt ervaren.Lees de case 26Monty Hall ProblemWat je ziet hangt niet alleen af van de wereld, maar ook van de regel die bepaalde informatie voor jou zichtbaar maakte.Lees de case 27Trolley ProblemWat de meerderheid kiest in een dilemma is data over menselijke voorkeuren, geen automatische rechtvaardiging voor machinebeleid.Lees de case 28Birthday ParadoxEen piepkleine kans per paar kan op systeemniveau groot worden wanneer het aantal mogelijke paren kwadratisch groeit.Lees de case 29Dunning–Kruger EffectBeoordeel hoeveel sterker het waargenomen patroon is dan patronen die een passend nulmodel met meetruis en dezelfde analysemethode oplevert.Lees de case 30Fermi Paradox / Great FilterNiet gevonden is alleen evidence voor afwezigheid als je weet hoe waarschijnlijk je het had moeten vinden wanneer het er wél was.Lees de case 31Map–Territory ProblemThe map is not the territory. A description is not the process. A knowledge base is not the knowledge.Lees de case

Zo lees je de bibliotheek

Een andere kijk

Een case helpt je een patroon te herkennen en erover te praten. Of dat patroon ook in jouw situatie speelt, vraagt nader onderzoek.

Van verhaal naar onderzoek

Bij elke case onderscheiden we het verhaal, de beschikbare onderbouwing en vragen die nog openstaan. Zo kun je nagaan hoe ver de vergelijking reikt.

Zie jij het anders?

Ken je een betere bron, een tegenvoorbeeld of een ervaring die een ander licht op de case werpt? Laat het ons weten.

Daag het onderzoek uit

Van een case naar een onderzoeksvraag

Wil je een vraag verder onderzoeken? Kijk dan ook bij K-point en de andere onderzoeksprogramma’s.

Bekijk de onderzoeksprogramma’s →